Fantastiek, een drieluik over de opkomst van een genre Deel I

De lezer

Als er gegevens beschikbaar zijn over 'de lezer' van fantasy, dan zijn ze het best bewaarde geheim van de uitgeverijen en verkoopkanalen als bol.com. Op internet is weinig te vinden.

Wat mij soms in de (zowel de Engelstalige als Nederlandse) discussie op internet stoort is de notie dat je over heel bijzondere eigenschappen zou moeten beschikken om fantasy te kunnen waarderen. Je hoeft absoluut niet meer verbeeldingskracht te bezitten om voorgekauwde werelden te waarderen, dan om van De Vliegeraar van Khaled Hosseini te genieten. Je hoeft geen bovennatuurlijke intelligentie te bezitten om SF te waarderen.
Laten we gewoon vaststellen dat er een behoefte bestaat aan verhalen en dat lezers daarbij uiteenlopende voorkeuren tentoonspreiden.

Er is een groep lezers die zich uitsluitend beperkt tot literatuur en nonfictie. (Ik baseer me hier overigens op onderzoek naar uitleengedrag van bibliotheekabonnees.)
De pure literatuurlezers ervan proberen te overtuigen dat fantasy ook best lekker smaakt is waarschijnlijk even zinloos als een persoon met een hekel aan zwarte olijven proberen ervan te overtuigen dat ie ze best lust, omdat ie groene olijven wel lekker vindt. Er zullen hoogstens enkele SF-, en nog minder fantasyromans, in staat zijn om deze groep te boeien. Maar dat zijn dan wel publicaties die fantastieke eigenschappen zo verwerken dat het werk zichzelf niet buitenspel zet als 'literatuur'.

Er is ook een groep lezers die breed over de genres heen leest. Die lezers lezen alles, van zware literatuur tot onderhoudende lectuur. Over fantasy bestaan geen afzonderlijke gegevens, maar ik vermoed dat fantasy híer zijn lezers moet werven.
Dit zijn lezers die niet overtuigd hoeven te worden van de literaire waarde van fantasy (zoals ze in principe ook helemaal niet overtuigd hoefden te worden van de literaire waarde van thrillers, maar wel van het feit dat ze een goed, pakkend verhaal in handen hadden.)
Ze willen wel weten wat ze kopen: een verhaal dat klopt en aansluit bij hun belevingswereld, dat van hogere kwaliteit is. Deze groep heeft inzicht in de canon van verhalen als geheel en heeft ook geen moeite met crossgenres. Ik vermoed zelfs dat deze lezers niet bijster geïnteresseerd zijn in uitputtende genre-indelingen. Wel in een pakkend en sterk verhaal.
Voor deze groep is, zo vermoed ik weer, sociale acceptatie van het leesvoer ook belangrijk. Een boek dat door de omgeving wordt gelezen, zal door deze groep eerder gekocht worden.
Toen de Nederlandse thriller zich omhoog werkte uit het verdomhoekje, was het waarschijnlijk vooral deze groep die zich massaal op dat genre stortte.

De derde groep is die van de die-hard fans. Zij kennen hun genreklassieken, lezen voornamelijk binnen het genre, zijn lid van de fanzines en bezoeken conventies of fairs. Dit zijn lezers die weer hun eigen specifieke eisen stellen: ze zoeken naar origineel gebruik van verhaalelementen maar wel binnen de kaders van genreliteratuur.
Hier lijken zich ook veel lezers op te houden met een aversie tegen alles wat naar Literatuur riekt.

Ik verwacht niet dat er een even grote markt voor fantasy is als voor thrillers (hoewel de jeugd games en films met fantasy-elementen omarmt en jeugdfantasyreeksen zoals de Grijze Jager groot succes hebben, dus er is potentieel), maar ik weet haast zeker dat een uitgekiende marketing en het uitdragen van de kwaliteit die op dit moment al aanwezig is binnen ons genre, de acceptatie van werk van Nederlandse bodem een grote boost kan geven.
Daarnaast moeten Nederlandse fantasy-auteurs en uitgevers uiteraard aan die kwaliteit blijven werken, waarbij het afleveren van goed verzorgd werk, zonder al te veel taalfouten een aandachtspunt blijft. Dat is iets waar lezers zich aan storen en het is een van de eenvoudigste zaken om aan te pakken.

Ik vermoed dat het aanschurken tegen het literaire wereldje en streven naar erkenning daarvan niet al te veel oplevert. Zéker wanneer dat gepaard gaat met totale ontkenning of zelfs het afbreken van de prestaties die publicerende auteurs nu al leveren. Is het niet te gek voor woorden dat auteurs op het vlak van erkenning en naamsbekendheid meer te danken hebben aan NBDBiblion, dan aan zogenaamde 'voorvechters' van het genre?

Ik denk dat er nog een wereld te winnen is, en dat daarbij de aandacht voornamelijk moet uitgaan naar de groep breedlezers en naar de jeugd.

Binnenkort:
Deel II: Geen eenhoorns op het gazon svp. Draken aan de lijn.

Reacties

  1. Tja, je kunt natuurlijk ook stellen dat zolang men maar hardnekking blijft volhouden dat er een scheiding betstaat tussen 'literatuur' en fantasy, science fiction, horror etc, de verkoopcijfers en erkenning in welke vorm dan ook van 'genre' nooit die van literaire werken zullen evenaren. Het is een geweldige markitingtruc al die genres maar zo'n labeltje is ook zo ongeloofelijk beperkend. Eigenlijk zou iedere lezer bij het zien van de term literaire thriller moeten denken dat het een pleonasme is.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Scheidingen zijn natuurlijk altijd arbitrair en beperkend, maar ze bestaan met reden. In de volgende blog daarover meer.

    Adinda

    BeantwoordenVerwijderen

Een reactie posten